Ik raakte weer eens verzeild in een discussie over het bijvoeden. Want moet je daar nu echt mee wachten tot zes maanden, ook als je het idee hebt dat je kindje er met 3,5 maand écht al aan toe is? Ik merkte dat ik er moe van werd de verschillende punten die al zo vaak voorbij zijn gekomen, nog een keer op te schrijven als losse argumenten. Dus doe ik dat hier als volledig artikel zodat ik voortaan daarnaar kan verwijzen of desnoods uit kan kopiëren. Ook al doet de S van mijn toetsenbord moeilijk dus zal er af en toe ééntje missen al ik snel aan het typen ben. Weet je dat vast ;-)
Even zien. Eerst een belangrijke mededeling: ik schrijf dit niet vanuit het idee dat ik graag gelijk wil hebben of om moeders die eerder dan 6 maanden zijn gaan bijvoeden, te veroordelen. Ik bekijk het puur vanuit de lichamelijke kant van de (ontwikkeling van de) baby. Ik heb er wel een mening over, maar ik wil het oordeel er graag buiten laten.
Waarom dus pas met 6 maanden bijvoeden, en niet alvast met 4? Laten we beginnen met een aanname, namelijk dat het kindje in de eerste plaats borstvoeding krijgt. Omdat dit de meest natuurlijke voeding is voor een kind, en fysiologisch gezien ook de beste. En het legt makkelijker uit.
Ontstaan darmflora
Een baby in de baarmoeder heeft een steriele darm; de darmflora ontstaat pas op het moment van de geboorte (meer daarover vind je hier) en ontwikkelt zich in de eerste twee levensjaren. Bij de geboorte is een babydarm lek. Dat moet ook, want omdat er nog geen functionele darmflora aanwezig is, wordt voedsel nauwelijks verteerd. De darm is er dus op gebouwd relatief grote brokken voedingsstoffen door te laten, zodat het kind de juiste voedingsstoffen én immuunstoffen binnenkrijgt via de moedermelk. Dit systeem 'rekent' dus ook op moedermelk, want die is precies afgesteld op die 'lekke' darm (met een mooi woord hyperpermeabele darm en bij volwassenen heet het leaky gut - en dan is het een ziektebeeld). Moedermelk bevat namelijk geen stoffen die bij het passeren van de darmwand ontstekingen kunnen veroorzaken (tenzij er een allergie speelt, maar dat is een ander verhaal). Alle andere voeding - dus ook kunstvoeding - bevat die stoffen wel, want is niet zoals moedermelk 'voorverteerd'.
Bovendien legt moedermelk een beschermend laagje over de 'lekke' darmwand, waardoor het stukje bij beetje de darm helpt te sluiten en voorbereidt op vaste voeding. Dit proces is fragiel. Voortijdig iets anders in je baby stoppen dan moedermelk kan het beschermlaagje beschadigen, zelfs al is het maar één keer. Dat is een confronterende gedachte, want heel veel moeders hebben (om welke reden dan ook) hun kindje wel eens bijgevoed met kunstvoeding of alvast een hapje Olvarit gegeven. Nogmaals: geen veroordeling vanuit deze kant; ik vertel alleen wat er fysiologisch gezien in de darm gebeurt op dat moment.
Indringers
Dat beschermende laagje is dus hard nodig, en pas na (ongeveer) zes maanden is dat voldoende stevig opgebouwd en zijn de cellen van de darmwand voldoende 'gerijpt' om iets anders dan moedermelk te kunnen verteren. Ook heeft (in een gezonde situatie) dan de darmflora de tijd gekregen om zich te vestigen. Met de bijvoeding komt er namelijk een hele nieuwe golf van darmbewoners mee. Onze darmen zijn kwetsbaar (ook als volwassene nog), omdat ze een bijna open verbinding vormen tussen de buitenwereld (voeding en dergelijke die we er van buitenaf in stoppen) en de binnenwereld (bloed en lymfe, organen etc). Reken dus maar dat die passage stevig verdedigd wordt. Tot de tanden toe bewapend, zou je kunnen zeggen.
Daarvoor hebben we verschillende systemen. Ten eerste neemt de darmflora letterlijk plek in op de darmwand, zodat andere (ziekmakende) organismen zoals Candida niet de kans krijgen om zich ook op de darmwand te vestigen. Bovendien maakt de darmflora stoffen aan (oa zuren en waterstofperoxide) die de indringers onder de duim moeten houden. En tot slot communiceert een gezonde darmflora met het inwendige immuunsysteem - vandaar de slogan dat 70% van de weerstand in je darmen zit.
De darmflora en het darmslijmvlies houden elkaar in evenwicht. Zonder een gezond slijmvlies kunnen de darmbacteriën niet leven, en zonder de darmflora droogt het slijmvlies uit en beschadigt het. Dus ook hier zie je de gevolgen van te vroeg bijvoeden: het darmslijmvlies raakt beschadigd, net op het moment dat je een hele hap aan nieuwe indringers naar binnen lepelt. De eigen darmflora kan niet meer alle plekken op de darmwand bezetten, waardoor de pathogenen (ziekteverwekkers) de kans krijgen om uit te groeien tot schadelijke kolonies. Ook glippen er te grote brokken voedingsstoffen door de darmwand de bloedbaan in, waar ze ontstekingen en allergische reacties kunnen opwekken. Ook eczeem en astma kunnen op deze manier 'getriggerd' worden.
Motoriek
"Maar hij is er echt aan toe, hij grijpt naar mijn lepel als ik iets eet!" is een veelgehoord 'argument' om toch al eerder te starten met bijvoeding. Ik zeg niets nieuws, maar ik zeg het toch nog maar een keer: Als je een stuk hondenpoep in je handen had gehad, of een punaise, had hij dat óók in zijn mond willen stoppen. Had je dat dan ook toegelaten omdat hij het zo graag wilde?
De ontwikkeling van een kind verloopt van groot naar klein, van grof naar fijn. Eerst ontwikkelt zich de grove motoriek; het kind ziet ineens zijn eigen handje voorbij vliegen (weet je nog? Ik wel!) en verkrijgt heel langzaam de controle over die bewegingen. Pas later ontwikkelt zich de fijne motoriek, waarbij hij dingen kan vastpakken en gericht naar zijn mond kan brengen. Ook de mondmotoriek, die nodig is om dingen te kunnen 'kauwen' en om te kunnen slikken, ontwikkelt zich pas later. De kokhalsreflex (die er voor 6 maanden nog voor zorgt dat alles automatisch naar buiten gewerkt wordt) verplaatst zich langzaam naar achterin de keel, net zolang tot er vaste voeding veilig doorgeslikt kan worden.
De baby kan zichzelf over het algemeen rond de 6 maanden rechtop houden en gericht zelf stukken voedsel pakken om op te eten. Een baby van 4 maanden kan dit nog lang niet; de enige manier om er iets in te krijgen is door met een lepeltje voeding naar binnen hengelen die zo fijntjes vermalen is dat het bijna vloeibaar is. Echt 'eten' kun je het dus niet noemen, zeker niet wanneer je het vergelijkt met het gericht en bewust pakken, kauwen en slikken dat kinderen van een maand of 6 na enige oefening laten zien.
Honger
"Maar het is zo'n hongerige baby! Hij heeft echt meer nodig dan alleen melk!" Voor de voeding van een baby gedurende het eerste jaar (dus vanaf 6 maanden tot ongeveer 1,5 jaar) is de titel bijvoeding niet per ongeluk gekozen. De borstvoeding zorgt voor alle voedingsstoffen en calorieën (mits de moeder een gezonde voedingsstatus heeft!), de vaste voeding is echt alleen voor 'erbij'. Om te leren eten, om te wennen aan smaken en aan de textuur van voeding, om de darmen langzaam te laten wennen aan vast voedsel enzovoorts. Niet in de eerste plaats om de baby te voorzien van voedingsstoffen of een volle buik.
Steeds meer gaat de baby natuurlijk vast voedsel eten, zodat die steeds meer een echte maaltijd wordt - maar 'honger hebben' is geen reden om vroeg te beginnen met bijvoeding, want in de eerste maanden krijgt een baby relatief heel weinig voeding binnen en al helemaal niet genoeg om zijn honger mee te stillen.
Ook bijvoeden vanwege reflux is een achterhaald advies. Het zou de maaginhoud indikken en het maagzuur iets geven om zich aan te binden, maar in feite zorgt een te vroege bijvoeding juist voor een 'assertieve' maagreactie. Er valt immers iets te doen: vaste voeding moet gekneed worden en het maagzuur moet nu ineens bacteriën afdoden die er voorheen (in de borstvoeding) niet waren. Daarbij krijgen ook de darmen nu een tik mee en krijgt je baby als je pech hebt, darmkrampjes bovenop de reflux en ben je nog verder van huis.
Potjes en het CB
"Mijn consultatiebureau zei dat ik moest gaan bijvoeden en bovendien, het staat op het potje dus dat zouden ze er toch niet opzetten als het écht slecht was geweest?" De treurige waarheid is dat consultatiebureaus en potjesfabrikanten doorgaans maar bar weinig weten over de fysiologie van de darmen en de ontwikkeling van het darmstelsel. Natuurlijk (en gelukkig) zijn hier ook uitzonderingen op. Natuurlijk zijn er CB-artsen en verpleegkundigen die wél individueel kijken naar het kind en in uitzonderlijke gevallen kunnen ze besluiten dat bijvoeding voordat je kindje zes maanden is geworden, beter is dan te wachten. De kans dat jullie zo'n uitzonderlijk geval zijn is klein. Je weet het doordat de arts of vp dan ook gerichte argumenten kan geven (als je sowieso nooit uitleg krijgt, kan dat een reden zijn om een ander CB te zoeken!) die dieper gaan dan 'hij is eraan toe' of één van de andere bovenstaande zinsnedes.
Potjesvoeding... wat zal ik erover zeggen. Er zullen vast mensen werken die reuze begaan zijn met de gezondheid van onze baby's en die alles doen om een zo goed mogelijke babymaaltijd samen te stellen. Er zullen vast mensen werken die er echt van overtuigd zijn dat bijvoeden met 4 maanden het beste is voor een baby... maar laten we ook niet uitvlakken dat we het hier niet over een altruïstische organisatie hebben maar over een bedrijf dat geld moet verdienen. En dan is 4 maanden op een babypotjes-periode toch een heel stuk meer geld dan 6 maanden. Ik heb althans nog nooit een potjesfabrikant gezien (zelfs niet een biologische) die uit menslievendheid alleen potjes voor baby's vanaf 6 maanden maakt.
Risico's
"Ik heb zelf ook sinaasappelsap en een liga gehad met 3 maanden en ik heb ook nergens last van. En trouwens, het buurmeisje heeft netjes 6 maanden borstvoeding gehad en die zit onder de eczeem"
Dit vind ik de moeilijkste argumenten, omdat het een n=1 (onderzoeksgroep van 1 persoon) is en je daar eigenlijk niets tegen kunt inbrengen op hetzelfde niveau. Want als ik dan zeg "ja maar, ik heb ook liga gehad met 3 maanden en ik heb wél heel veel last", dan zal het antwoord iets zijn in de trant van "dat zal dan wel in jouw familie zitten".
Je eigen ervaring mag voor jou dan significant zijn, wetenschappelijk gezien zegt het natuurlijk helemaal niets. Mijn oma heeft 65 van de 80 jaar gerookt en ze heeft nooit kanker gekregen (ze is nu met 84 wel zo dement dat ze vergeten is dat ze rookte, maar dat is weer een ander verhaal). Zet ik mijn kind dan straks op haar 15e ook een lekkere peuk voor, omdat het wel geen kwaad zal kunnen - kijk maar naar oma?
Bovendien: wat betekent dat eigenlijk, 'nergens last van'? Er zijn een aantal aandoeningen die zó vaak voorkomen, dat wij ze als normaal zijn gaan beschouwen. Menstruatiepijn, wisselende ontlasting (de ene dag wat harder, de andere dag wat dunner), verzwakte weerstand, vermoeidheid, opgeblazen buik, eczeem... heb je dan 'nergens last van' of stiekem toch een niet-optimale darmflora? Een ieder die vindt dat hij/zij nergens last van heeft ondanks sinaasappelsap en liga's, nodig ik van harte uit om de ontlasting eens te laten onderzoeken. Heb je een darmflora waar niks op aan te merken valt dan betaal ik hoogstpersoonlijk je onderzoekskosten en zal ik nederig het hoofd buigen.
En natuurlijk kan een kind nog van alles krijgen als je wel wacht met bijvoeden. Een slechte darmflora is echt niet alleen maar afhankelijk van een goed bijvoedingsbeleid. Het begint bijvoorbeeld al tijdens de geboorte - als de darmflora van de moeder niet optimaal is, kan die van de baby ook niet optimaal starten. En aangezien onze generatie moeders inderdaad die heerlijke liga-sinaasappelsap-combi gekregen heeft, is van onze darmflora doorgaans weinig meer over tegen de tijd dat we zelf darmflora, pardon, kinderen gaan baren. Samen met 95% van de rest van de Westerse bevolking want onze leefstijl en voedingspatroon zijn gewoon niet zo gunstig om een gezonde darmflora op te bouwen.
Maakt het dan allemaal niets meer uit en kun je net zo goed potjes gaan voeden op 4 maanden? Nee, want juist omdat de darmflora in het latere leven hoogstwaarschijnlijk rake klappen gaat opvangen van voeding, stress en medicatie, is het belangrijk om die de beste start te geven die je kunt krijgen.
Met te vroeg bijvoeden vergroot je het risico op een slechte darmflora en spijsvertering, eczeem, allergieën, overgewicht, en mogelijk zelfs hart- en vaatziekten.
Met wachten tot 6 maanden vergroot je het risico op... niets. Er is geen consequentie aan iets langer wachten terwijl je éigenlijk dacht dat je kind met 4 maanden al wel een hap zou lusten. Er zijn geen negatieve gevolgen van wachten, anders dan dat je zelf je eigen ongeduld moet bedwingen. Er kunnen wél negatieve gevolgen zijn als je eerder begint. Mij lijkt het een duidelijke keuze.
Die laatste week
Moet je dan wachten tot je kind op de kop af 6 maanden is? In de oertijd hadden ze toch ook geen kalender? Nee, dat klopt. En nee, een dag meer of minder maakt niet uit. Ik denk zelfs dat een week meer of minder je kind niet de darm gaat kosten.
Normaal gesproken (ik ben een NO/AP-adept) ben ik enorm van het kijken naar je kind. Dat zou ik nu ook het liefst zeggen, want dat is natuurlijk wat een goede indicatie zou moeten geven van het toe zijn aan bijvoeding - niet de kalender. Helaas is gebleken dat juist in dit aspect de interpretatie van de signalen nogal wat te wensen overlaat en dat moeders om de één of andere reden al heel snel denken dat hun kind met 4,5 maand signalen uitstraalt die erop wijzen dat hij eraan toe is - wat niet zo is.
Dus voor de veiligheid zou ik aanhouden: wacht tot 5,5 à 6 maanden en ga dan pas bewust kijken of je de signalen oppikt. Kan je kindje zelf rechtop zitten? Brengt hij gericht speelgoed etc. naar zijn mond? Maakt hij kauwbewegingen en kokhalst hij niet als iets over de helft van zijn tong naar binnen komt? Is hij enthousiast over eten en probeert hij het te pakken? Als het antwoord op AL deze vragen (dus niet één van deze vragen maar allemaal) JA is, zou ik zeggen: go for it. Bij voorkeur niet met een potje puree maar à la Rapley, maar dat is weer een volledig ander verhaal.
Zo, en nu ben ik moe. Rest mij nog te zeggen dat er op iedere regel uitzonderingen bestaan. Maar nu heb ik in elk geval de meest voorkomende argumenten voor en tegen toch wel behandeld. Is dat er tenminste een keertje semi-georganiseerd uit ;-)
Eigen mening? Aanvullingen? Hate-mail? Olvarit-medewerker? Post het hieronder in de commentaren!
![[wink]](http://www.dragen-en-voeden.nl/forum/images/smilies/icon_wink.gif "wink"){kind=icon}
![[rolleyes]](http://www.dragen-en-voeden.nl/forum/images/smilies/icon_rolleyes.gif "rolleyes"){kind=icon}
![[smile]](http://www.dragen-en-voeden.nl/forum/images/smilies/icon_smile.gif "smile"){kind=icon}